Daser.am
Logo
014 Հայաստանի Հանրապետություն ք․ Երևան Կոմիտասի պողատա
ՀԵռ: +374 94 82-98-82
Էլ․ Փոստ: support@daser.am
Ֆաքս: +374 94 82-98-82

Արաբերեն

Արաբերենը պատկանում է Աֆրասիական լեզուների ընտանիքի սեմական լեզվախմբին։

Արաբերեն խոսում են շուրջ 300 միլիոն մարդ։ Բացի արաբական 22 երկրներից, արաբերենը պաշտոնական լեզու է նաև Իսրայելում, գործածվում է Իրանում, Թուրքիայում, Էրիթրեայում, Չադում, համարվում է ՄԱԿ-ի վեց պաշտոնական լեզուներից մեկը, Արաբական պետությունների լիգայի պաշտոնական լեզուն։

Լեզվակիրների թվով արաբերենը 4-րդն է աշխարհի լեզուների շարքում։

Արաբերեն բանավոր լեզուն հարյուրամյակների ընթացքում մշտապես ենթարկվել է փոփոխության, սակայն գրավոր լեզուն մնացել է նույնը։ Պատճառն այն է, որ արաբերենով է գրված սուրբ Ղուրանը, որի տեքստը փոփոխման ենթակա չէ։ Ուստի գրական արաբերենն այսօր արաբների մայրենի լեզուն չէ. յուրաքանչյուր երկիր ունի սեփական բարբառը։ Երբեմն մի քանի երկրների բարբառները միավորում են բարբառախմբերի մեջ։ Չնայած դրան՝ գրական արաբերենը, մասամբ փոփոխված բառապաշարով, օգտագործվում է գրականության և լրատվության ոլորտներում, բացի Թունիսից, Մարոկոյից ու որոշ չափով նաև Ալժիրից, որտեղ գրավոր խոսքում արաբերենի մրցակիցը ֆրանսերենն է։ Այլ երկրների գիտական ու տեխնիկական գրականության մեջ, որտեղ բացակայում է պահանջված բառապաշարը, հաճախ օգտագործվում է անգլերենը։

Հին արաբերենի շրջանը, պատմական առումով բավական անորոշ է։ Նրա սկիզբը համարվում է մ.թ.ա. II հազարամյակի կեսը, երբ սեմական լեզուներից առանձնանում է նախաարաբերենը։ Այս փուլն ավարտվում է 7-րդ դարը՝ արաբների կողմից իսլամի ընդունումը։ Շուրջ երկու հազար տարի տևած նախաիսլամական շրջանից մեզ են հասել էպիգրաֆիկ տեքստեր։ Վերջինների հնչույթային կազմը բաղաձայն հնչույթների քանակի և որակի առումով՝ ըստ վերջիններիս գրական արտահայտման, համապատասխանում է վաղ դասական շրջանի հնչույթային կազմին։

Առհասարակ սեմական հնչույթաբանական համակարգի և հատկապես արաբերենի հնչույթաբանական համակարգի համար բնորոշ է նրա օրգանական կապը ձևաբանական կազմի հետ։ Արաբերենի հնչյունային կազմը պատմական ասպեկտով դիտարկելիս անհրաժեշտ է ընգծել մի քանի ընդհանուր առանձնահատկություններ. ա) գրական արաբերենի հնչույթային կազմը մեզ հայտնի ավելի քան 100-ամյա ժամանակահատվածի ընթացքում, այն ներկայանում է որպես կայուն, կոնսերվատիվ համակարգ՝ ի տարբերություն բարբառների հնչույթային համակարգի, որոնք իրենցից ներկայացնում են փոփոխվող և շարժական համակարգեր։ (գրականում đād, բարբառում՝ zā, đād չկա)։ բ) գրական արաբերենի համակարգի եզակիությունն է և համապատասխան համակարգի բազմազանությունը։ գ) այդ համակարգերի զարգացման տեմպերի անհավասարությունն է և տարբեր բարբառների խմբերում հնչյունային փոփոխությունների ուղղությունների արդյունքների տարբերացումը. դ) վաղ դասական արաբերենի հնչույթային կազմը կարող է վերականգնվել Սիբաուեյհիի «ալ-Քիթաբ» աշխատության մեջ հնչյունների արտաբերման տեղի և եղանակի մանրամասն նկարագրության հիման վրա։ Հնչյունների արտաբերական բնութագրերն այս գրքում հիմնականում չեն տարբերվում ժամանակակից գրական արաբերենի հնչույթների բնութագրերին։

Որոշ հնչյունային փոփոխություններն արաբերենում ընթացել են երկարատև ժամանակահատվածում և վերջնականապես ամրագրվել են դասական լեզվում, որպես նորմա, 9 դարի վերջում, 10 դարի սկզբում, բայց բարբառներում փոփոխությունները շարունակվել են։

Արաբերենի հնչույթային կազմի կայունությունը պայմանավորված է հիմնականում խոսքի վանկատման առանձնահատկությամբ՝ այն հանգամանքով, որ խոսքում հնչույթը մշտապես գտնվում է նախորդ հնչույթի և իր սեփական ձայնավորումների շրջապատում, ինչը բացառում է հնչույթների անմիջական հարադրումը և սահմանափակում հնարավոր հնչյունափոխությունները։
Արաբերեն բաժինը դատարկ է։
Ավելացնել հայտարարություն